ፍትሐት | ለከንቱ አይደለም ለሞቱ ሰዎች ምንጸልየው

በፕሮቴስታንቱ ዓለም ከተካዱት የመጀመሪያይቱ ክፍለ ዘመን ቤተክርስቲያን አሰተምህሮዋች አንዱ

​ለሟች ነፍስ የሚደረጉ ጸሎቶችና መታሰቢያዎች ጥቅማቸውን በሦስት ዋና ዋና ነጥቦች ማጠቃለል ይቻላል፦

​1. የኃጢአት ሥርየት (For the Remission of Sins)

​ሰው በዚህ ዓለም ሲኖር ፍጹም ሆኖ አይኖርም። ነቢዩ ዳዊት "በበደል ተጸነስኩ" (መዝ 51:5) እንዳለ፣ ሰው ሳያውቅና ሳይረዳው የሚሠራቸው ጥቃቅን በደሎች አሉ። ቤተ ክርስቲያን ለሟች ስትጸልይ፣ "በቃል፣ በሥራ፣ በሐሳብ የሠራኸውን ኃጢአት ይቅር ይበልህ" በማለት የእግዚአብሔርን ምሕረት ትለምናለች።

​መጽሐፍ ቅዱስ  በሁለተኛ መቃብያን 12:44-45 ላይ እንዲህ ይላል  "ስለ ሙታን ባይጸልይ ኖሮ ከሞቱ በኋላ እንዲነሡ ተስፋ ማድረጉ ከንቱ በሆነ ነበር... ስለዚህም ሙታን ከኃጢአታቸው ይነጹ ዘንድ ስለ እነርሱ መጸለይ ቅዱስና ክቡር ተግባር መሆኑን አውቆ መሥዋዕት አቀረበ።"

ከታማኝ አባቶች St. John Chrysostom (St. John the Golden-Mouthed): "Let us help them and commemorate them. If Job’s sons were purified by their father’s sacrifice, why would we doubt that our offerings for the dead bring them some consolation?"

 "ሙታንን እንረዳቸው፤ እናስባቸውም። የኢዮብ ልጆች በአባታቸው መሥዋዕትነት ከነጹ (ኢዮብ 1:5)፣ እኛስ ስለ ሙታን የምናቀርበው መሥዋዕትና ጸሎት መጽናናትን እንደሚያመጣላቸው እንዴት እንጠራጠራለን?"

​2. በጊዜያዊው ማረፊያ ለነፍስ ዕረፍት (Rest for the Soul in the Intermediate State)

​ነፍስ ከሥጋ ተለይታ እስከ ትንሣኤ ዘጉባኤ ድረስ በጊዜያዊ ማረፊያ (ሲኦል ወይም ገነት) ትቆያለች። በዚህ ቆይታ ነፍስ ስለ ሠራችው ሥራ ትጨነቃለች። ቤተ ክርስቲያን በ3፣ 7፣ 40 እና በዓመቱ ስትጸልይ ነፍስ ከዚህ ጭንቀት ወጥታ ወደ ዕረፍት እንድትገባ ነው። ይህ ወቅት የመጨረሻው ፍርድ ያልተሰጠበት ጊዜ መሆኑ እንዳይረሳ የፍርድ ቀን ገና ነው።

 ሐዋርያው ጳውሎስ ስለ ጓደኛው ስለ አኔሲፎሩ ሲጸልይ እንዲህ ብሏል፦ "ጌታ በዚያ ቀን (በፍርድ ቀን) ምሕረትን እንዲያገኝ ይስጠው" (2 ጢሞ. 1:18)። ይህ የሚያሳየው ሰው ከሞተ በኋላም ምሕረት እንዲያገኝ ጸሎት እንደሚደረግ ነው።

​ከአባቶችም ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ እንዲህ ብሏል 

St. Ephrem the Syrian: "When the thirty days are completed, O my brethren, remember me, for the dead derive help from the sacrifice which the living offer."

 "ወንድሞቼ ሆይ፥ ሠላሳው ቀን ሲፈጸም አስቡኝ፤ ምክንያቱም ሙታን ሕያዋን በሚያቀርቡላቸው መሥዋዕት (ጸሎት) ረዳት ያገኛሉና።"

​3. የምጽዋትና የመሥዋዕት ጥቅም

​በእነዚህ ቀናት የሚደረገው ድግስ ለሆድ ሳይሆን "በሟች ስም" ለድሆች የሚሰጥ ምጽዋት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ "ምጽዋት ከሞት ያድናል" (ጦቢት 4:10) ይላል። ቤተሰቡ ለድሆች ሲመጸውቱ፣ ያ ምጽዋት በሟቹ ነፍስ ስም ስለሆነ በእግዚአብሔር ዘንድ እንደ ሟቹ በጎ ሥራ ይቆጠርለታል።

ተዝካር ማለት "መታሰቢያ" ማለት ነው። እኛ በምድር ያለነው በጸሎት ስናስባቸው፣ እግዚአብሔር ደግሞ በመንግሥቱ ያስባቸዋል። ዋናው ቁምነገር ግን ድግሱ ሳይሆን ጸሎቱና ለድሆች የሚደረገው ምጽዋት ለነፍስ ትልቅ ዋጋ እንዳለው ከላይ የተጠቀሱት ቅዱሳት መጻሕፍትና አባቶች ያረጋግጣሉ።

ጥረት ያለ የመጀመሪያይቱ ቤተክርስቲያን አሰተምህሮ

በመጀመሪያይቱ ቤተ ክርስቲያን (ከሐዋርያት ዘመን ጀምሮ እስከ 3ኛው ክፍለ ዘመን) ለሙታን መጸለይ የነበረው ሥርዓት በጣም ጠንካራና የታወቀ ነበር። ይህ ተግባር በወቅቱ የነበሩ ክርስቲያኖች ለሙታን ያላቸውን ፍቅርና የትንሣኤ ተስፋ የሚገልጡበት እንጂ በኋላ የመጣ አዲስ ፈጠራ እንዳልሆነ የታሪክና የቤተ ክርስቲያን መጻሕፍት ያረጋግጣሉ።

​በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን የነበረውን ሁኔታ በሚከተሉት ነጥቦች መመልከት ይቻላል፦

​1. የካታኮምብ (የከርሰ ምድር መቃብሮች)

ምስክሮች

​በመጀመሪያዎቹ ሦስት ክፍለ ዘመናት ክርስቲያኖች በሮማውያን ስደት ይደርስባቸው ስለነበር፣ አምልኳቸውንና የቀብር ሥርዓታቸውን በካታኮምብ (Catacombs) ውስጥ ያደርጉ ነበር።

​ጽሑፎች (Inscriptions)በመቃብሮቹ ግድግዳ ላይ "ነፍስህ በሰላም ትኑር"፣ "ክርስቶስ ሆይ የባሪያህን ነፍስ አስብ"፣ "ስለ እኛ ጸልይ" የሚሉ ጽሑፎች ተገኝተዋል። ይህ የሚያሳየው የጥንት ክርስቲያኖች በሕያዋንና በሙታን መካከል ያለው ግንኙነት በጸሎት እንደሚቀጥል ያምኑ እንደነበር ነው።

​2. የቀደሙ የቤተ ክርስቲያን አባቶች ምስክርነት (2ኛው እና 3ኛው ክ.ዘ)

​🛑➠በዚህ ዘመን የነበሩ ታዋቂ አባቶች ስለ ሙታን ጸሎት በጽሑፎቻቸው በሰፊው አስፍረዋል፦

​ሀ. ተርቱሊያን (Tertullian - በ160-225 ዓ.ም የነበረ)

​ተርቱሊያን ስለ ሙታን መታሰቢያ በግልጽ ከጻፉት የመጀመሪያዎቹ አባቶች አንዱ ነው።

"We offer sacrifices for the dead on their anniversaries as their birthdays." (De Corona Militis, 3)

"እኛ በየዓመቱ በሞቱበት ቀን እንደ ልደታቸው ቀን በመቁጠር ስለ ሙታን መሥዋዕትን (ጸሎትን) እናቀርባለን።"

​እንዲሁም አንዲት ሚስት ለሞተው ባሏ በየዓመቱ መጸለይና ቅዱስ ቁርባን በስማቸው እንዲቀደስ ማድረግ እንደሚገባት ጽፏል።

​ለ. ቅዱስ ሲጵሪያን (St. Cyprian of Carthage - በ210-258 ዓ.ም የነበረ)

​ቅዱስ ሲጵሪያን ስለ ሙታን መታሰቢያና ስለ ቅዱስ ቁርባን አስፈላጊነት እንዲህ ብሏል፦

"The bishops before us decided that no brother departing this life should name any cleric as executor of his will... that the sacrifice should not be offered for him."

 "ከእኛ በፊት የነበሩ ጳጳሳት አንድ ክርስቲያን የቤተ ክርስቲያንን ሥርዓት ጥሶ ቢገኝ 'መሥዋዕት (ቁርባን) እንዳይቀርብለትና መታሰቢያ እንዳይደረግለት' ሲሉ ወስነዋል።"

​ይህ የሚያሳየው በ3ኛው ክፍለ ዘመን መታሰቢያ መከልከል እንደ ትልቅ ቅጣት ይቆጠር እንደነበር ነው፤ ምክንያቱም መታሰቢያው ለነፍስ ትልቅ ጥቅም እንዳለው ስለሚታወቅ።

​ሐ. ኦሪገን (Origen - በ184-253 ዓ.ም የነበረ)

 "We observe the memorials of the saints and of our parents... honoring their memory in the celebration of the Eucharist."

 "እኛ የቅዱሳንንና የወላጆቻችንን መታሰቢያ እናከብራለን... በመሥዋዕተ ቁርባን ጊዜም ዝክራቸውን እናስባለን።"

​3. በጥንታውያን ቅዳሴዎች (Ancient Liturgies) ውስጥ

​ከመጀመሪያዎቹ ክፍለ ዘመናት ጀምሮ በነበሩት ቅዳሴዎች (ለምሳሌ፦ የቅዱስ ያዕቆብ ቅዳሴ) ውስጥ ለሙታን የሚደረግ ጸሎት በማዕከልነት ይገኝ ነበር።

​የቅዱስ ያዕቆብ ቅዳሴ (Liturgy of St. James): ይህ በኢየሩሳሌም ቤተ ክርስቲያን ከመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ይሠራበት የነበረ ቅዳሴ ሲሆን፣ እንዲህ የሚል ጸሎት ይገኝበታል፦ "አቤቱ፥ ከእኛ በፊት ያረፉትን አባቶቻችንንና ወንድሞቻችንን አስባቸው፤ ነፍሳቸውንም በሕያዋን ዓለም በገነት አሳርፍ።"

​4. መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረቱ (በወቅቱ የነበረው ግንዛቤ)

​የመጀመሪያይቱ ቤተ ክርስቲያን አማኞች ለሙታን መጸለይን ከአይሁድ ወግ (በ2ኛ መቃብያን 12:45 ላይ እንዳለው) የወረሱትና ክርስቶስም ያላወገዘው ተግባር ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ስለ ሞተው ጓደኛው ስለ አኔሲፎሩ የጸለየው ጸሎት (2 ጢሞ. 1:18) ለጥንቶቹ ክርስቲያኖች ትልቅ መመሪያቸው ነበር።

​በመጀመሪያዎቹ ሦስት ክፍለ ዘመናት ለሙታን መጸለይ፦

​እንደ ግዴታ የሚታይ አማኞች አንዱ ለሌላው ያለው ፍቅር በሞት እንደማይቋረጥ ማሳያ ነበር።

​ከቁርባን ጋር የተያያዘ መታሰቢያው የሚከናወነው በሥጋ ወደሙ (ቁርባን) ጊዜ ነበር።

​የትንሣኤ ምስክር መጸለይ ማለት ሙታን እንደሚነሡ ማመን ማለት እንደሆነ ይቆጠር ነበር።

​ስለዚህ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዛሬ የምናየው የ3፣ የ7፣ የ40 ቀንና የዓመት መታሰቢያ ሥርዓት፣ መሠረቱ ገና በጠዋቱ በመጀመሪያይቱ ቤተ ክርስቲያን የነበረ ሐዋርያዊ ትውፊት ነው።