ስለማናቀው አንድ የቅዳሴ አይነት ላስተዋውቃቹ

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ዘንድ ብዙም የማይታወቀውን፣ ነገር ግን በምሥራቅ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት (እንደ ግሪክ፣ ዩክሬን፣ ሩሲያ እና ግብፅ ጨምሮ ባሉ) ዘንድ እጅግ የተከበረውን የቅድመ ተጸድቆ ቅዳሴ (Liturgy of the Presanctified Gifts) ለምዕመናን ጥሩ ግንዛቤ በሚሰጥ መልኩ እንደሚከተለው አዘጋጅቼዋለሁ።

​የዐቢይ ጾም ልዩ ስጦታ የቅድመ ተጸድቆ ቅዳሴ ምንነትና መንፈሳዊ ፋይዳ፦

​በኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ካሉት እጅግ ጥንታዊና ልብ የሚነኩ የጸሎት ሥርዓቶች አንዱ "የቅድመ ተጸድቆ ቅዳሴ" ነው። ይህ ሥርዓት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ካለው የዐቢይ ጾም የቅዳሴ ሥርዓት ጋር ቢቀራረብም፣ የራሱ የሆነ ልዩ መልክና አፈጻጸም አለው።

​1. "ቅድመ ተጸድቆ" ማለት ምን ማለት ነው?

​"ቅድመ ተጸድቆ" የሚለው ቃል "አስቀድሞ የከበረ" ወይም "አስቀድሞ የተቀደሰ" ማለት ነው። በሌሎች መደበኛ ቀናት በሚቀደሰው ቅዳሴ ላይ ኅብስቱና ወይኑ በቅጽበት ወደ ሥጋ ወደሙ ይለወጣሉ። በዚህኛው ቅዳሴ ላይ ግን አዲስ መሥዋዕት አይሰዋም። ይልቁንም ባለፈው እሁድ በመደበኛው ቅዳሴ ላይ ተቀድሶና ተባርኮ የቀረበው (የተጠበቀው) ቅዱስ ቁርባን ለምዕመናን የሚታደልበት ሥርዓት ነው።

​2. ለምን በዐቢይ ጾም ብቻ ይከናወናል?

​የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ቀኖና እንደሚደነግገው፣ የዐቢይ ጾም ቀናት (ከሰኞ እስከ አርብ) የልቅሶ፣ የጸጸትና የትሕትና ቀናት ናቸው። ሙሉው የቅዳሴ ሥርዓት ደግሞ የጌታን ትንሣኤና ደስታ የሚገልጽ "በዓል" በመሆኑ፣ በእነዚህ የሐዘን ቀናት ሙሉ ቅዳሴ አይቀደስም። ሆኖም፦

​ምዕመናን በጾሙ ወቅት ለሚገጥማቸው መንፈሳዊ ውጊያ ብርታት እንዲሆናቸው፣ ​ከሰኞ እስከ አርብ ድረስ ካለ ቁርባን እንዳይሰነብቱ፣ ቤተ ክርስቲያን ይህንን "የተጠበቀ" ቅዱስ ቁርባን የምታድልበትን ሥርዓት ቀረጸች።

​3. የሥርዓቱ ልዩ ባሕርያት

​የመብራት ዝግጅት ሥርዓቱ አብዛኛውን ጊዜ በምሽት (ከቀኑ 9 ሰዓት በኋላ) የሚከናወን ሲሆን፣ ቤተ ክርስቲያኑ በሻማ ብርሃን ብቻ ደምቆ፣ በከፍተኛ ስቅለትና ትሕትና ውስጥ ይከናወናል።

​ታላቁ መግቢያ ካህኑ አስቀድሞ ተቀድሶ የተቀመጠውን ቅዱስ ቁርባን ይዞ ከመንበሩ ወደ መቅደሱ ሲገባ፣ ምዕመናን በሙሉ በግምባራቸው መሬት ላይ ተደፍተው (በስግደት) ይቀበሉታል። ይህም ጌታ በምስጢር በመካከላቸው መገኘቱን ያሳያል።

​የንስሐ መንፈስ በሥርዓቱ ላይ የሚነበቡት መዝሙራትና ጸሎቶች በሙሉ ሰውነትን የሚሰባብሩና ወደ ንስሐ የሚጠሩ ናቸው።

​4. ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሥርዓት ጋር ያለው አንድነትና ልዩነት

​በሀገራችን ቤተ ክርስቲያን በዐቢይ ጾም ወቅት ቅዳሴ የሚቀደሰው ከቀኑ 9 ሰዓት ላይ ነው። በምሥራቅ ኦርቶዶክስ ግን በእነዚህ ቀናት (ከሰኞ-አርብ) ሙሉ ቅዳሴ አይቀደስም፤ ይልቁንም ይህ "ቅድመ ተጸድቆ" የተባለው የቁርባን ሥርዓት ነው የሚፈጸመው። ሁለቱም ሥርዓቶች ግን አንድ የሚያደርጋቸው ነጥብ ጾም ቁርባንን ሊያግደው እንደማይገባ ያላቸው ጽኑ እምነት ነው።

ይህ ሥርዓት የቤተ ክርስቲያንን ሁለንተናዊ (Universal) ገጽታ የሚያሳይ ነው። ምዕመናን በጾም ወቅት ሥጋ ወደሙን በመቀበል ከመለኮት ጋር መዋሐድ እንዳለባቸውና ጾም ደግሞ የትሕትናና የጸሎት ወቅት መሆኑን በተግባር ያስተምራል።