እስላም የዘመን አቆጣጠር ዕውቀት የለውም

✍ ሚካኤል ዘኢትዮጵ

ጨረቃ መቼ እንደምትወጣ ቀመር አለው። እሱም የታወቀ ነው። ይህ ቀመር በኢትዮጵያ የባሕረ ሐሳብ የዘመን አቆጣጠር ውስጥ የጨረቃን መውጫ ዕለት (ሠርቀ ወርኅ) ለመወሰን የሚያገለግል ረቂቅ የሒሳብ ስሌት ነው። ቀመሩ የጨረቃን ዑደት ከፀሐይ መቁጠሪያ ጋር ለማስማማት የሚረዱ እንደ **አበቅቴ** (በፀሐይና በጨረቃ ዓመታት መካከል ያለው ልዩነት) እና **ሕፀፅ** ያሉ መለኪያዎችን መሠረት ያደርጋል። ቀመሩ አበቅቴንና ሕፀፅን ከቋሚ ቁጥሮችና ከዕለተ ቀኑ ጋር በመደመር የጨረቃን ዕድሜ ይተነብያል። በስሌቱ መሠረት ድምሩ 31 ሲመጣ፣ በሠላሳ ተገድፎ (ተቀንሶ) የሚቀረው 1 ቁጥር ጨረቃ በአዲስነቷ የምትታይበትን የመጀመሪያ ቀን ያመለክታል። ይህም በዘመኑ ስሌት መሠረት ሐሙስ አልፎ ለዓርብ አጥቢያ ጨረቃ እንደምትወጣ በግልጽ የሚያሳይ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ሊቃውንት ከዘመናት በፊት የተፈጥሮን ክስተት በሒሳብ ቀመር አስልተው የማወቅ ጥልቅ ዕውቀት እንደነበራቸው ማረጋገጫ ነው።

ይህ የጨረቃ አወጣጥ ስሌት ከሃይማኖታዊ በዓላት መወሰኛነት ባለፈ፣ በሥነ-ከዋክብት (Astronomy) ረገድ ያለውን ከፍተኛ ጥንቃቄ ያሳያል። ቀመሩ ጨረቃ በየወሩ የምታሳየውን የብርሃን ለውጥና የምትወጣበትን ትክክለኛ ሰዓት ለመለየት የሚያስችል በመሆኑ፣ የዘመኑን ሳይንሳዊ መረጃዎች ሳይጠቀሙ እንኳ ተፈጥሮን በንባብና በሒሳብ የማገናኘት ጥበብን ይገልጻል። በተለይም "ሠርቀ ወርኅ" ወይም የጨረቃ መውጫ መታወቁ፣ ወሩ መቼ እንደሚጀምርና የ31 ድምር ውጤት፣ ጨረቃ የድሮውን ዑደት ጨርሳ በአዲስ ብርሃን የምትገለጥበትን ወቅት የሚያበስር በመሆኑ፣ ለተመራማሪዎችም ቢሆን የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር ጥልቅነት የሚያሳይ የታወቀ ሃቅ ነው።

ሠርቀ ወርኅ= አበቅቴ+ሕፀፅ+4+ዕለት

                =12+4+4+11

                =31 (በሠላሳ ሲገደፍ 1)

ስለዚህ ጨረቃ ኀሙስ ለዓርብ ትወጣለች።

ይሄው ነው!