የፍጻሜው ዋዜማ? ወይስ የሰው ልጅ የህልውና ትግል?አርማጌዶን

✍️ ታደሰ ሞጎስ | ኢትዮጵያ አውታር     

​

የሰው ልጅ የታሪክ ድርና ማግ የተሰራው በድል አድራጊዎች አሸናፊነትና በተሸናፊዎች መከራ ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ዘላለማዊ በሆነው የህልውና ስጋትና የነገን ብርሃን በመናፈቅ መካከል በሚደረግ እልህ አስጨራሽ ትግል እንጂ። ከጥንት ስልጣኔዎች ፍርስራሽ እስከ ዛሬው የቴክኖሎጂ ምጥቀት ድረስ፣ በሰው ልጅ የህሊና ጓዳ ውስጥ እንደ ትልቅ የጥያቄ ምልክት ተቀምጦ የሚገኝ አንድ ረቂቅ ቃል አለ፦ አርማጌዶን። ይህ ቃል በታሪክ መዝገብ ላይ በደም የተጻፈ፣ በትንቢት መጻሕፍት ውስጥ በምስጢር የታሸገ፣ እና በዘመናዊው የጂኦ-ፖለቲካ ትኩሳት ውስጥ ደግሞ እንደ አስፈሪ ጥላ የሚያንዣብብ የፍጻሜ ምልክት ነው።

​አርማጌዶን ለስነ-መለኮት ምሁራን የጽድቅና የክፋት የመጨረሻው የፍርድ አደባባይ ነው፤ በዚያም የሰው ልጅ ታሪክ መደምደሚያውን ያገኛል ብለው ያምናሉ። ለሳይንቲስቶች ደግሞ ይህ ቃል ሌላ ገጽታ አለው—ምድራችንን ዳግም ወደማታገግምበት የጥፋት አዘቅት ሊከታት የሚችል፣ ከሰው ልጅ አቅም በላይ የሆነ የተፈጥሮ ወይንም ሰው ሰራሽ የምጽዓት ስጋት መገለጫ ነው። ለዓለም ፖለቲከኞችና ስትራቴጂስቶች ደግሞ፣ አርማጌዶን ተራ የቃላት ጨዋታ ሳይሆን፣ የኃይል ሚዛኑ ተዛብቶ ዓለም አቀፋዊው ሥርዓት ሲፈራርስ የሚከሰት ታላቅ የውድመት አደጋ ነው።

​ዛሬ ዓለማችን ባለችበት የውጥረት ወቅት፣ ይህ ጥንታዊ ቃል ከብሉያትና ከጥንታዊ ድርሳናት ገጾች ወጥቶ በዜና ማሰራጫዎች የፊት ገጽ ላይ ሰፍሮ ይገኛል። ከዩክሬን ሜዳዎች እስከ መካከለኛው ምስራቅ በረሃዎች፣ ከሳይበር ምህዳር እስከ ኒውክሌር ጦር መሣሪያ ማከማቻዎች ድረስ የሚታየው የኃይል ፍጥጫ፣ ዓለምን ወደዚያ አስፈሪ የፍጻሜ ዋዜማ እየመራት ይሆን? የሚለው ጥያቄ የብዙዎችን ልብ እያሸበረ ይገኛል። ይህ ጽሑፍ አርማጌዶንን ከታሪክ፣ ከስነ-መለኮትና ከሳይንስ አኳያ በመመርመር፣ ጥንታዊው ትንቢት ከዛሬው ነባራዊ እውነታ ጋር ያለውን ጥልቅ ትስስር በዝርዝር ይተነትናል።

ከላይ ላይ እንደገለጽኩት፣ አርማጌዶን እንዲሁ በአየር ላይ የተንጠለጠለ ረቂቅ ቃል ሳይሆን፣ በታሪክ አውራ ጎዳናዎች ላይ ጥልቅ አሻራ ያለው፣ በመሬት ላይ የሚገኝ ስፍራና የሰው ልጅን የውድቀትና የትንሳኤ ታሪክ የሚተርክ ቁልፍ ጽንሰ-ሀሳብ ነው። አሁን ደግሞ ወደዚህ ቃል ስርወ-መሠረትና ታሪካዊ አመጣጥ በወፍ በረር እንቃኝ።

​የቃሉ ምስጢራዊ መነሻና የታሪክ አሻራ

​"አርማጌዶን" የሚለው ቃል በሰዎች ዘንድ እንደ ፍጻሜ መገለጫ ከመታወቁ በፊት፣ በምድር ገጽ ላይ ስምና ግዝፈት ያለው ተጨባጭ ስፍራ ነበር። ቃሉ ለመጀመሪያ ጊዜ በግልጽ ሰፍሮ የሚገኘው በሐዲስ ኪዳን የዮሐንስ ራዕይ ምዕራፍ 16 ቁጥር 16 ላይ ሲሆን፣ በግሪክኛው "Harmagedōn" ተብሎ ተጽፏል። ሆኖም የቃሉ ሥርወ-መሠረት የሚመዘዘው ከጥንታዊው የዕብራይስጥ ቋንቋ ነው። "ሀር" (Har) ማለት "ተራራ" ወይም "ኮረብታ" ሲሆን፣ "መጊዶ" (Megiddo) ደግሞ በእስራኤል ሰሜናዊ ክፍል የሚገኝ ስትራቴጂካዊ ቦታ ነው። ስለዚህ አርማጌዶን በቀጥታ ሲተረጎም "የመጊዶ ተራራ" ማለት ነው።

​ታዋቂው የመጽሐፍ ቅዱስ አርኪኦሎጂስት ኤሪክ ኤች. ክላይን (Eric H. Cline) "The Battles of Armageddon" በሚለው ዝነኛ መጽሐፋቸው ላይ እንደሚገልጹት፣ መጊዶ በታሪክ ውስጥ "የዓለም መንገዶች መገናኛ" ተብሎ ሊጠራ የሚችል ስፍራ ነው። የመጊዶ ስፍራ በአይዝሬል ሸለቆ (Jezreel Valley) መግቢያ ላይ የሚገኝ ሲሆን፣  ከጥንት ጀምሮ አፍሪካን፣ እስያና አውሮፓን የሚያገናኙ የንግድና የጦር መንገዶች የሚገናኙበት ማዕከል ነው። ይህ ስልታዊ ጠቀሜታው ለሺህ ዓመታት የጦር አውድማ እንዲሆን አድርጎታል። 

የታሪክ ምሁራን እንደሚሉት፣ በመጊዶ ምድር ላይ የተካሄዱት ጦርነቶች ብዛትና ክብደት በዓለም ላይ ካሉ ማናቸውም ስፍራዎች ጋር ሊወዳደር አይችልም። ይህ ቦታ ከግብፅ ወደ መስጴጦምያ (Mesopotamia) የሚወስደው የንግድና የጦር መንገድ ወይም "ቪያ ማሪስ" (Via Maris) የሚያልፍበት ወሳኝ መተላለፊያ ነው። በዚህም ምክንያት፣ ይህች ጠባብ ስንጥቅ ሸለቆ ለሺህ ዓመታት የኃያላን መንግሥታት የደም መፋሰሻ ሜዳ ሆና ቆይታለች።

​ የመጊዶ ታሪካዊ ግዝፈትና የምሁራን ምስክርነት

​መጊዶ ለምን የዓለም ፍጻሜ ምልክት ሆና ተመረጠች? ለሚለው ጥያቄ የታሪክ ተመራማሪዎች የሚሰጡት ምላሽ አስገራሚ ነው። የታሪክ ምሁሩ ጄምስ ሄነሪ ብሬስተድ (James Henry Breasted) እንደገለጹት፣ በመጊዶ ምድር ላይ የተካሄዱት ጦርነቶች የጥንቱን ዓለም ቅርጽ የለወጡ ነበሩ። ለምሳሌ በ1457 ዓ.ዓ. የግብፁ ፈርዖን ቱትሞስ 3ኛ (Thutmoses III) የከነዓን ነገሥታትን ድል ያደረገበት ጦርነት፣ በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው በዝርዝር ተመዝግቦ የተገኘ የጦርነት ታሪክ ተደርጎ ይወሰዳል።

​በተጨማሪም፣ እንደ ዮርዳኖስ ማክስዌል (Jordan Maxwell) ያሉ ተመራማሪዎች እንደሚጠቁሙት፣ መጊዶ በታሪክ ውስጥ ከ34 ጊዜ በላይ ከፍተኛ ጦርነት የተስተናገደባት ስፍራ ናት። የይሁዳ ንጉሥ ኢዮስያስ በዚሁ ስፍራ መውደቁ፣ እንዲሁም በቅርብ ታሪክ በ1918 ዓ.ዓ. የብሪታንያው ጄኔራል ኤድመንድ አለንቢ የኦቶማን ቱርክን ሰራዊት ድል ማድረጉ፣ ስፍራው "የመንግሥታት መውደቂያና መነሻ" የሚል ስም እንዲያገኝ አድርጎታል።

​ ከቦታ ወደ ተምሳሌትነት መሸጋገር

​የስነ-መለኮት ምሁሩ ጆርጅ ኤልዶን ላድ (George Eldon Ladd) እንደሚከራከሩት፣ አርማጌዶን ከጂኦግራፊያዊ ቦታነት ወደ ስነ-መለኮታዊ "ሁለንተናዊ ፍልሚያ" የተሸጋገረው በዚሁ ታሪካዊ ዳራ ምክንያት ነው። መጊዶ በታሪክ የዓለም ኃያላን የተጋጩባት ቦታ እንደመሆኗ፣ የዮሐንስ ራዕይ ጸሐፊ ይህንን ስም ለጽድቅና ለክፋት የመጨረሻ ፍልሚያ እንደ ተምሳሌት ተጠቅሞበታል።

​በአርኪኦሎጂያዊ ቁፋሮዎች የተገኙት 20 የሚደርሱ የተደራረቡ የከተማ ፍርስራሾች፣ መጊዶ ስንት ጊዜ ፈርሳ እንደገና እንደተገነባች ያሳያሉ። ይህ በሳይንሳዊ ቁፋሮ የተረጋገጠ እውነታ፣ በስነ-መለኮታዊው ትርጓሜ ውስጥ "ዓለም ከጥፋት በኋላ ወደ አዲስ ሥርዓት ትሸጋገራለች" ለሚለው እምነት እንደ ምድራዊ ማሳያ ተደርጎ ይወሰዳል። ዛሬም ድረስ በዩኔስኮ (UNESCO) የተመዘገበው ይህ ጥንታዊ ኮረብታ፣ ጸጥተኛ ሆኖ ቢታይም፣ በውስጡ የያዘው የታሪክ ቁስልና የትንቢት ቃል ግን ዛሬም ድረስ የሰው ልጅን የወደፊት እጣ ፈንታ እየጠቆመ ይገኛል።

አልጨረስኩም.......