ራስን ክዶ እውነትን መመስከር - የሰማዕትነት መነሻና መዳረሻ የቅዱሳን መንገድ ነው።

"እኔ ብቻ አውቃለሁ (ትምክህት+ትዕቢት)" ጋ ምን ያገናኘዋል?

(ክፍል፲፪ ጠያቂ ትምህርት)

✍ ዮሴፍ ኢትዮጵያ | አልፋና ዖሜጋ ዘተዋሕዶ

🔔 ዛሬ ደግሞ ወደ ​፬ኛው መቶ ክፍለ ዘመን፤ ወደ ታላቋ እስክንድርያ እናመራለን። ዓለም በታላቅ የሐሳብ ማዕበል ውስጥ ነበረች። አርዮስ የተባለው ሊቅ፣ መለኮታዊውን የክርስቶስን ማንነት በሰዋዊ አመክንዮ ምርምር (Logic በሚሉት) ብቻ ሊለካው ተነሳ። «ወልድ ፍጡር ነው፤ ያልነበረበት ጊዜም ነበረ» የሚል መርዝ ማሰራጨት ጀመረ።

​አርዮስ በዘመኑ በነበሩት የፍልስፍና ትምህርቶች የተካነ፣ በንግግር ችሎታው ዓለምን ማማለል የሚችል ሰው ነበር። የእርሱ ትምክህት የመጣው «እኔ አውቃለሁ፤ ምስጢሩ (ረቂቁ እውነት) በእኔ አእምሮ መለኪያ መሰፈር ይችላል» ከሚል የደረቀ ዕውቀት ነበር። በ፫፻፲፰ቱ ቅዱሳን አባቶች ፊት፣ በኒቂያ ጉባኤ ላይ አርዮስ በትዕቢት ቆመ። በዚያ ግዙፍ አዳራሽ መካከል ግን ገና ወጣት የነበረው ዲያቆን አትናቴዎስ ታየ።

​አትናቴዎስ እንደ አርዮስ በራሱ ዕውቀት አልተመካም፤ ይልቁንም በቅዱሳት መጻሕፍትና በቤተክርስቲያን እውነት ላይ ተመረኮዘ። አርዮስ የፍልስፍና ቃላትን ሲደረድር፣ አትናቴዎስ ግን «ወልድ ከአብ ጋር በመለኮቱ አንድ ነው» ብሎ መለኮታዊውን ምስጢር በብርሃን ገለጠው። ክርክሩ ተቀጣጠለ። በስተመጨረሻም ትምክህተኛው አርዮስ በወጣቱ ዲያቆን ፊት ተሸነፈ። ጉባኤው አርዮስን አወገዘ፤ አትናቴዎስም የቤተክርስቲያን ጸሐይ ሆኖ ወጣ። ነገር ግን ይህ ድል ለታላቅ መከራና ስደት መጀመሪያ ነበር።

​የአርዮስ ደጋፊዎች በቤተ መንግሥት ሽንገላ የንጉሡን የቁስጥንጢኖስን ልብ አሸፈቱ። አትናቴዎስ «የሰላም ጠላት»፣ «ትዕቢተኛ» እና «ንጉሡን የማይታዘዝ» ተብሎ ተከሰሰ። አትናቴዎስ ከመንበረ ፓትርያርኩ ተባረረ። በ፵፮ ዓመታት የጵጵስና ዘመኑ፣ አምስት ጊዜ ተሰደደ። በድምሩ ፲፯ ዓመታትን በስደት፣ በበረሃና በዋሻዎች አሳለፈ።

​ልብ በሉ! አትናቴዎስ በግብፅ በረሃዎች ውስጥ ሲንከራተት፣ ደቀ መዛሙርቱ በሐዘን ተሞልተው፦ «አባታችን ሆይ! ዓለም ሁሉ ካንተ ጋር ተጣላች፤ ጳጳሳቱ ሁሉና ነገሥታቱ ሁሉ በአንተ ላይ ቆሙ፤ ለምን ብቻህን ትቆማለህ? ይህ ትምክህት አይደለምን?» አሉት።

አትናቴዎስ ግን በታላቅ የጽናት ግርማ፣ ዓይኖቹ በእንባ ተሞልተው እንዲህ ሲል መለሰ፦

      ​«ዓለም በእውነት ላይ ከሆነች፣ እኔ ደግሞ በዓለም ላይ ነኝ»

​እዚህ ጋር ነው ታላቁ ምስጢር የሚገለጠው። እርሱ የሚመካው በራሱ «እኔነት» ላይ ሳይሆን፣ በማይለወጠው «እውነት» ላይ ነበር። ትምክህተኛው ሰው ከብዙኃኑ ጋር ሆኖ ራሱን ከፍ ለማድረግ ይሮጣል፤ አትናቴዎስ ግን እውነትን ብቻ ይዞ ዓለምን ብቻውን ተጋፈጠ። በዋሻዎች ውስጥ ሆኖ፣ በጨለማ ውስጥ በሚበራ ጧፍ የእምነት መጻሕፍትን ሲጽፍ ኖረ። የአባ አትናቴዎስ ስደት ስቃይ ሳይሆን ለዓለም የሚሆን የሃይማኖት ብርሃን የተወለደበት እቶን ነበረ።

​ዓመታት አለፉ። ነገሥታት ተቀያየሩ፤ አርዮስ ግን በትምክህቱ ጸንቶ በንጉሡ ድጋፍ ወደ ቤተክርስቲያን ሸውዶ (መንፈስቅዱስን ለማታለል ሞክሮ) በታላቅ ክብር ሊገባ ሲል፣ በእግዚአብሔር በቀል ተዳኘ። ሆድ እቃው ተዘርግፎ በታላቅ ውርደት ሞተ። የትምክህት ማዕበል በአንድ ጀንበር ጸጥ አለ። አትናቴዎስ ግን ከስደት ተመልሶ በክብር መንበሩ ላይ ተቀመጠ።

​አትናቴዎስ በሕይወቱ መጨረሻ ላይ «አሸነፍኩ» ብሎ አልተመካም። ይልቁንም በጸሎትና በትሕትና ጸንቶ አረፈ። እርሱ ያኔ «ትዕቢተኛ» የተባለው እውነትን ስለመሰከረ ብቻ ነበር። ዛሬ ግን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በዕለት ለዕለት ጸሎቷ «ሐዋርያዊው ቅዱስ አትናቴዎስ» እያለች በታላቅ ክብር ትጠራዋለች። ከዚህ ክርክር በኋላ እሱን ጨምሮ የ፫፻፲፰ቱ ቅዱሳን እንባ የወለደው ጸሎተ ሃይማኖት ዛሬም የቤተክርስቲያን የጀርባ አጥንት ናቸው።

​ይህ የቤተክርስቲያን ታሪክ እውነትን መመስከር ትምክህት ፣ ትዕቢት አለመሆኑን በሚከተሉት ሦስት መለኪያዎች ያስረዳናል፦

፩) ​የፍላጎት ልዩነት፦ ትምክህተኛው፡ ትዕቢተናው (አርዮስ) ራሱን ለማግነን ይናገራል፤ እውነተኛው ሰማዕት/ምስክር (አትናቴዎስ) ግን እውነትን ለማክበርና ለማስከበር ይናገራል።

፪) ​የዋጋ ክፍያ፦ ትምክህት ለጥቅም ይቆማል፤ ምስክርነት ግን ስደትንና ዋሻን ይመርጣል። በስደት ውስጥ የምትቆይባት እውነት ትምክህት ልትሆን አትችልም፤ እውነተኛ የተፈተነች ፍቅር እንጂ።

፫) ​የታሪክ ፍርድ፦ ትምክህት በጊዜያዊ ጩኸት ይሞታል፤ እውነት ግን በዘላለም ዝምታና ትዕግሥት ውስጥ ትነግሣለች።

ጥያቄው እዚህ ላይ ነው፦

እውነትን ለመመስከር ስትሞክር <<ትምክህተኛ፤ ትዕቢተኛ፤ ለንጉሥ ፈቃድ የማይገዛ፤ ለብዙኃኑ ጭብጨባ የማይንበረከክ>> ስትባል ትሸማቀቃለህ? ከእውነት ለመሸሽስ ትሞክራለህ ? ወይስ እውነትን ለመመስከር በሚል ሽፋን የግል <<እኔነትህን>> እያነገሥክ በትዕቢት ትዋኛለህ? ከኹለቱም ነጻ መሆን አለብህ። ምክንያቱም፦

«እውነት ብቻዋን ብትቆምም፣ ከብዙኃን ጩኸት ትበልጣለች»

- ​ትዕቢት (በራስ መመካት)፦ በደጋፊ ብዛትና በንግግር ችሎታ ይመካል።

- ​ምስክርነት፦ በመከራና በብቸኝነት ውስጥ ሆኖ (ራስንም ክዶ) በእውነት ብቻ ይመካል።

የነፍስህ መዝገብ፦

አንባቢ ሆይ! ዓለም ሁሉ ስህተትን «ልክ ነው» ብላ ስትከተል፣ አንተ ብቻህን «በፍጹም አይደረግም» ካልክ 'ትምክህተኛ' እንደሚሉት አይደለህም። አንተ እንደ አትናቴዎስ የእውነት ዓምድ ነህ። ድፍረትህ ከትሕትናህ ይደመር፤ ለእውነት ስትቆም ራስህን አትቁጠር። የታሪክና የክርስቶስ ፍርድ ሁልጊዜም ቢሆን ለእውነት ምስክሮች ወገንተኛ ነው።